Mitoz Bölünme

   

 

 

 Mitoz bölünme beş grupta incelenir;

1) İkiye Bölünelerek Üreme

2)Tomurcuklanarak Üreme 

3) Rejenerasyonla Üreme 

4) Sporla Üreme

5) Vejetatif Üreme

                 İkiye Bölünerek Üreme

    Prokaryot hücrelerden bakteri ev arkeler ile ökaryot hücre yapısına sahip olan bazı tür mayalar, amip öglena ve paramesyumgibi protistler ikiye bölünerek çoğalır. Bakteriler ikiye böünerek çoğalmanın yaygın görüldüğü canlı gruplarından biridir.

Bakterilerde İkiye BölünmeBakterilerde bölünme DNA'nın kendini eşlemeysiyle başlar. DNA eşlenirken hücre büyür. Eşlenme tamamlandığında DNA'lar biribirinden ayrılır. Bakterinin hücre zarı içe doğru çöker. İki yavru hücre arasında hücre duvarı oluşur. İki yeni yavru hücre oluşur.

 

Mitoz Bölünmeyi Etkileyen Faktörler;

1) Doğal ortamda sıcaklık değişimleri,

2) Besin maddelerinin yetersiz olması,

3) pH oranındaki değişmeler,

4) Metobolizma atıklarının birikmesi Bakteri Üremesini Sınırlar

 Ökaryot bir hücreli canlılar ikiye bölünerek iki yavru hüvre meydana getirir.

 Bu canlılarda ikiye bölünme mitoz sayesinde gerçekleşir. Hücrede çekirdek ve sitoplazma bölünmesi meydana gelir. Hücreler belirli bir olgunluğa ulaştıkları zaman ikiye bölünür. Bölünme canlının yapısına göre farklı bölgelerden başlar. Örneğin ;

1) Paramesyum  ----->   Enine

2) Öglena             ------>  Boyuna

3) Amip                 ------>  Her Yöne Bölünebilirler

TOMURCUKLANMA

Ana bireyin vücudundan dışarı doğru  bir çıkıntı oluşur. Oluşan bu çıkıntıya tomurcuk  adı verilir.Tomurcuk büyüyerek yavru canlıyı meydana getirir.

Tomurcuklanmayla üreyen bakterilere örnek olarak maya mantarı, hidra, mercan ve bunun gibi canlılardır.

Bira Mayasının Tomurcuklanarak BölünmesiTomurcuk mitoz bölünmeyle olduğundan dolayı oluşan hücre ata hücrenin genetik yapısının aynısıdır. Oluşan tomurcuklar bağımsız yaşabildiği gibi ana canlıya bağlı olarakda yaşayabilir. Tomurcuklar ana bireye bağlı olarak yaşarsa koloni  denir.

Çok hücreli olan hidralarda mitozla bölünen hücreler, bir topluluk oluşturur. Tomurcuk olarak adlandırdığımız bu hücre topluluğu ana bireyden ayrılıp yaşam ortamındaki zemine tutunarak yaşamını sürdürür ve gelişerek yeni bir hidra hücresini daha oluştururlar.

Ana bireye bağlı kalan ya da zemine tutunarak yaşayan canlıya polip denir. Polipler koloni oluşturabilirler. Koloniden ayrılıp yaşamlarını serbest sürdüren bireye ise medüz denir. Medüzlerde tomurcuklanma görünmez.

REJENERASYON ( YENİLENME )

Planarya, deniz yıldızı gibi canlıların kopan vücut kısımlarının onarılması ve kopan yerden yeni canlı hücresinin oluşmasıdır. Bunun en güzel öreneği cins bir planaryadır(toprak solucanı).

Yenilenme yeteneği çok fazla olan planaryalarda her parça, baş bölgesine olan uzaklıkla orantılı olarak eksilen kısımlarını yeniler. Böylece her parçadan yeni bir canlı hücre oluşur. Deniz yıldızının bazı türleri sadece kopan kolunu onarırken bazıları ise her kopan parçadan yeni bir deniz  yıldızı oluşturur. Böylece eşeysiz üremeyle yeni hücreler oluşur.

Genel olarak canlıların gelişmişlik düzeyi ile yenilenme yeteneği arasında ters orantı vardır. Yani gelişmişlik düzeyi artıkça yenilenme özelliği azalır, gelişmişlik düzeyi azaldıkça yenilenme özelliği artar.

 

 

 

Kertenkeller kopan kuyruklarını yenileyebilir, ancak kuyruk parçası, kendini yenileme özelliğine sahip değildir. Bu bakımdan kertenkellelerdeki yenilenme olayı organ düzeyindedir ve eşeysiz üremeye örnek olamaz. 

Memeli hayvanlarda ve kuşlarda rejenerasyon sadece yenilenme(onarım) için görülür. Hayvanlarda vücudun herhangi biryerinde kesik yada yaralanma meydana geldiğinde epitel doku hücreleri farklılarşarak çoğalır. Yaranın dış yüzeyi bu hücreler tarafından kapatılarak yenilenme gerçekleşir.

Yenilenme özelliği canlılar ve dokular arasında farklılık gösterebilir. Bitkilerde epidermis, hayanlarda kemik  iliği hücrelerinde yenilenme yeteneği oldukça yüksektir. 

Sporla Üreme

Bazı bir hücreli canlılardan mantarlara, hatta bazı omurgasız hayvanlardan, tohumsuz bitkilere kadar çeşitli canlı gruplarında sporla üreme görülebilmektedir. Sporla üremeye rastlamak mümkündür. Sporla üreme, olumsuz koşullara dayanıklı, sağlam bi örtü ile kaplı olan ve spor olarak adlandırılan özelleşmiş hücrelerde olur. Sporlar uygun koşullarda gelişerek yeni canlıyı oluşturur.

[Biliyormusunuz?]   

Tek mantar iki gün boyunca saatte yaklaşık 40 milyon spor üretir. Böyle bir yayılma hızı karşısında besin ve diğer maddelerin bozulmasının neden bu kadar kısa sürede gerçekleitiği anlaşılır.

Mantarlar tek ya da çok hücrelidir. Eşeysiz veya eşeyli üreme yoluyla çoğalır. Besin kaynaklarına ulaşabilmek için çok sayıda sporun ortama dağılması gerekir. Sporlar uygun ortama ulaştığında yapışkan bir madde olan müsilaj salgılanarak tutulur. Daha sonra hafler ve miseller gelişir. Çok sayıda spor üretimi binaların nemli yerinde zararlı küflerin hızla artışına da yol açar ve bu durum binaların bu bölümünde yıpranmaya yol açabilir.

Kolonide pamuk life benzeyen  uzantılar siyah ekmek küfünün hifleri, dokunduğumuzda elimize bulaşan siyah renkli tozlar ise sporlardır. Hif; ince, uzun; ipeks, dallanmış uzantılardır. Ekmek küfünün hifleri üzerinde geliştiği besin maddesinin yüzeyini bir ağ gibi sararak besin maddesini emer. Hiflerin bir kısmı yüzeye göre dik büyür ve uçlarına yuvarlak spor keseleri gelişir.

Not: İnsanlar küflere ve zararlı bakterilere karşın vakum tekniğini kullanmıştır.

Bakteri türlerinin çoğu, sıcak ve nemli yerlerde çoğalırlar. Eğer yiyecekler uygun ortamlarda soğutulmaz, saklanmaz, veya ısıtılmazsa, bu yiyecekler bakterilriçin harika bir mekan haline gelebilir. Ancak, bir yiyecek uygun bir şekilde pişirilmesine ve yenmesine rağmen, zehirlenmeye neden olabilir. Bundan dolayı yiyecekler vakumlanarak havayla teması kesilir. Herhangi bir bakteri veya mantarın oluşumu engellenir.

NOT: Mantarların sporları solunum yoluyla vücuda girerse alerjik tepkimelere neden olur, kişide solunum güçlüğü görülür. 

Mantarların eşeysiz üremesi sırasında her spor kesesinde, mitoz bölünmeyle binlerce haploit spor oluşur. Sporlar kamçısız, hafif ve küçüktür. Olgunlaştıklarında spor kesesi parçalanır, sporlar havay akarışır. Rüzgar ya da su ile taşınan sporlar ılık ve nemli  ortamda bulunan besinler üzerinde çimlenir. Yeni bir hif kütlesi oluşur ve böylece eşeysiz üreme tamamlanır.

Sporla ereyen canlıların yaşam döngüsünde eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip etmesine döl değişimi denir. Döl değişiminde genellikle sporlar mayoz bölünmeyle, gametler mitoz bölünmeyle meydana gelir.

bir hücreli canlılarda döl değişimine Plasmodium örnek verilebilir. Plazmodyum insanda sıtma hastalığına neden olur. Hayat döngüsünün bir bölümü insanda eşeysiz olarak gerçeklerşir. Bir bölümü ise Anophales cinsi dişi sivrisinekte eşeyli olarak gerçeklerşir.

Hastalık mikrobunu taşıyan sivrisinek, insan ısırdığında plazmodyum sporozoitlerini bireye bulaştırır. Sporozoitlerin, insanın karaciğer hücrelerine girer. Bir kaç gün içinde sporozoitlerin bölünmesiyle merozoitler meydana gelir. Merozoitler daha sonra konakçının kırmızı kan hücrelerine girer. Burada eşeysiz olarak bölünür, çok sayıda yeni merozoit hücre meydana getirir. Kırmızı kan hücrelerinin içinde çoğalan merozoitler 48-72 saat aralıklarla hücrelerin patlamasına neden olur. Merozoitlerin bazıları yeni kırmızı kan hücrelerine tekrar geçer ve bu olaylar tekrarlanır. Periyodik olarak titreme ve ateşle kendini gösteren bu olay sıtma nöbetine neden olur. Bazı merozoitler ise gametositleri meydana getirmek üzere bölünür. Gametositler yaşam döngüsünü yeni sivrisinekte tamamlar.

VEJETATİF ÜREME

  Vejatatif üreme mitoz bölünme ve yenilenme esasına dayanır.  Bitkinin kesilmiş yaprak, dal, gövde gibi parçaları kök oluşturabilir ve gelişebilir. Bitki hücreleri çoğalıp çeşitli tipte özelleşmiş hücrelere farklılaşarak bitkinin yok olan kısımlarının yeniden oluşmasını sağlar. Bu şekilde genetik çeşitlilik olamadan bir tek ana bireyden birbirinin genetik kopyası olan çok sayıda bitki üremiş olur.

  Bitkilerde sürünücü gövde, yumru gövde, rizom gövde gibi yapılarda büyüme dokuları vardır. Büyüme dokularından gelişen fideler yeni bireyler oluşturur.

  Çilekte sürünücü gövde olan stolonlar toprak üstünde büyüyerek bitkinin geniş bir alana yayılmasını sağlar. Sürünücü gövde üzerinde, göz(nodyum) adı verilen bölgelerden yeni bitkiler gelişir. Böylece ana bitki, genetik kopyası olan çok sayıda yeni bireyler oluşturarak eşeysiz çoğalır.

  Ayrık otu, zencefil gibi bitkilerin rizom gövdeleri toprak altında kalan bölgelerdir. Rizom gövde üzerinde bulunan gözlerden gelişen sürgünler de ana bitkiye aynı genetik yapıya sahip bireyler oluşturur.

  Bitkilerin vejetatif üreme özelliğinden yararlanılarak doku hücre kültürleriyle bitkiler çoğaltılabilmektedir. Bitki doku yöntemi üretilmesi zor olan türlerin çoğaltılmasına, nesli tükenen canlıların korunmasına ve ticari önemi olan bitkilerin çok sayıda üretilmesine yarar.

 

  Steril şartlarda yapay bir besin ortamında bitkinin hücre, doku veya organ gibi kısımlarından yeni doku, bitki veya bitkisel ürünlerin üretilmesidir.

  Bikri biyoteknologları yeni bitki çeşitleri oluşturmak ve çoğaltmak amacıyla çeşitli yöntemler geliştirmiştir.

 

Doku Kültürünün Aşamaları Aşağıdaki Gibi Sıralanabilir;

1.       Virüs içerme olasılığı daha düşük olan kök ve gövde ucundan küçük doku parçaları alınır. Bu parçalar besin ortamına konulur.

2.       Birkaç gün içinde doku hücreleri farklılaşır ve kallus adı verilen düzensiz doku parçasını oluşturur.

3.       Bu kümeden kallus hücreleri alınıp hormonlu ortama konulur.

4.       Kallustan farklılaşan hücreler kök ve gövdeye sahip küçük bitkiler oluşturur. Bazı bitki türlerinde farklılaşan bu hücreler embriyo oluşturabilir. Bunlar da depolanarak yapay tohum gibi kullanılabilir.

 Doku kültürü tekniği ile istenilen özelliklere sahip bitkilerin yüzlerce hatta binlerce kopyası oluşturulabilir. Bir çeşit klonlama olan bu teknikten mısır, buğday, prinç, soya fasulyesi gibi bitkilerin ıslah çalışmalarında faydalanılmaktadır. Ayrıca melez orkide, manolya, gül, zambak gibi değerli süs bitkilerinin hızlı çoğalmasında da doku hücreleri kullanılır.

°¨¨°º”°¨¨°(_.·´¯`·«¤°KeReTa°¤»·´¯`·._)°¨¨°º”°¨¨°

 

   

Yorum Yaz